Alkomat osobisty: co mierzy i czemu 0,00 to nie przepustka

Co właściwie mierzy alkomat

Alkomat nie zagląda do krwi. Mierzy, ile alkoholu jest w powietrzu, które wydychasz. Część alkoholu krążącego we krwi przechodzi w płucach do wydychanego powietrza, dlatego między stężeniem w wydechu a stężeniem we krwi istnieje zależność. Nie jest to jednak jedna, uniwersalna liczba.

Przegląd Cederbauma (2012) podaje, że stosunek stężenia alkoholu we krwi do stężenia w powietrzu pęcherzykowym wynosi ok. 2100 do 1. Podręcznik GRSP/IFRC przelicza w tabeli stężenia podobnie (0,05 g/dl to 0,24 mg/l, 0,08 g/dl to 0,38 mg/l). Polskie progi ustawowe układają się w stosunek ok. 2000 do 1 (0,5 ‰ i 0,25 mg/dm³). Różnica jest niewielka, ale pokazuje, że przeliczanie wydechu na krew jest umowne.

Jeśli Twój alkomat wyświetla wynik w promilach, zwykle oznacza to, że urządzenie przeliczyło pomiar z wydechu według stosunku przyjętego przez producenta. Sam pomiar dotyczył wydychanego powietrza.

Dwa progi zamiast przelicznika

Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (art. 46) wyznacza dwie równoległe skale. Każda ma własne progi, połączone w przepisie słowem „albo”:

Ustawa nie ustanawia „przelicznika” z mg/dm³ na promile. Wynik badania wydechu porównuje się wprost z progami dla wydechu. Dlatego tabele zamieniające mg/l na promile według innego stosunku nie pasują jeden do jednego do polskich progów. Szczegóły opisujemy w tekście o progach 0,2 i 0,5 promila.

Zasada 15 minut

Tuż po wypiciu w jamie ustnej zostaje alkohol, który nie pochodzi z płuc. Taki „alkohol w ustach” zawyża pomiar wydechu.

Polskie przepisy uwzględniają to wprost. Rozporządzenie w sprawie badań na zawartość alkoholu w organizmie (§ 3 ust. 2) mówi, że badania analizatorem wydechu nie przeprowadza się przed upływem 15 minut od zakończenia spożywania alkoholu albo palenia, także papierosów elektronicznych i innych wyrobów tytoniowych. Przy analizatorze elektrochemicznym drugi pomiar również robi się po upływie 15 minut (§ 4 ust. 3). Jak wygląda badanie w czasie kontroli, opisujemy w tekście o zatrzymaniu i badaniu trzeźwości.

Ten czas ma oparcie w badaniach. Modell i współpracownicy (1993, dziesięć osób) pokazali, że po płukaniu ust płynem z alkoholem wyniki badania wydechu były bardzo wysokie, a po 10 minutach wyraźnie niższe, daleko poniżej amerykańskiej granicy 0,08 g/dl przyjętej w tej pracy. Przepis każe czekać 15 minut, a Fessler i współpracownicy (2008, 25 ochotników) uznali ten czas za potrzebny, by mieć pewność, że w ustach nie zostały resztki alkoholu.

Jeśli sprawdzasz się własnym alkomatem, ta sama zasada ma sens: co najmniej 15 minut po ostatnim łyku i po papierosie. Pamiętaj jednak, że działa ona w obie strony. Wysoki wynik tuż po piciu może być zawyżony, ale spadek wyniku po kwadransie nie oznacza, że alkohol zszedł z krwi. Oznacza tylko, że zniknął z ust.

Jak dokładne są alkomaty osobiste

Jedno z badań na ten temat przeprowadzili Ashdown i współpracownicy w Wielkiej Brytanii (2014). Sprawdzili 208 osób w lokalach, porównując trzy alkomaty sprzedawane konsumentom z urządzeniem policyjnym. Liczyli, jak często alkomat wykrywa przekroczenie limitu u osoby, która rzeczywiście go przekroczyła. Za limit przyjęto brytyjską granicę 35 mikrogramów alkoholu w 100 ml wydychanego powietrza (0,35 mg/dm³), czyli więcej niż polskie progi 0,1 i 0,25 mg/dm³. Pomiary wykonano w trakcie wieczoru picia, więc wyniki nie opisują poranka po imprezie.

Próba była niewielka (przedział ufności dla 26,3% to 12-49%), więc to ostrzeżenie, nie ranking marek.

Najsłabsze urządzenie przeoczyło przekroczenie limitu mniej więcej u trzech na cztery osoby, które ten limit przekroczyły. Autorzy nazwali to wprost fałszywym uspokojeniem i zwrócili uwagę, że przepisy nie gwarantują wysokiej czułości urządzeń sprzedawanych konsumentom, choć chodzi o decyzję o potencjalnie katastrofalnych skutkach.

Inne badanie (Riordan i współpracownicy, 2017, 337 osób) wykazało, że tani alkomat osobisty średnio zawyżał wynik o ok. 0,08 g/l w porównaniu z urządzeniem policyjnym, czyli błąd szedł w stronę ostrożności. Wniosek z obu prac jest ten sam: dokładność zależy od konkretnego urządzenia, a z zewnątrz nie widać, czy Twoje należy do lepszych, czy do gorszych.

Dlaczego 0,00 nie jest przepustką

Wynik zero na własnym alkomacie wygląda jak jasna odpowiedź. W praktyce nie rozstrzyga sprawy z dwóch powodów:

• Urządzenie się myli. W badaniu Ashdown i współpracowników jedno z trzech urządzeń sprzedawanych konsumentom przeoczyło przekroczenie limitu u większości osób, które ten limit przekroczyły.
• Pomiar dotyczy tylko tej chwili. Nie mówi nic o tym, co pokaże badanie za godzinę, ani o tym, czy alkohol nie wpływa już na Twoją reakcję. Polski próg stanu po użyciu alkoholu w wydechu zaczyna się od 0,1 mg/dm³, czyli od bardzo niskiej wartości, a kierowcę w nowym okresie próbnym (prawo jazdy kategorii B uzyskane od 4 września 2026 r.) obowiązuje zakaz 0,0 (szczegóły).

Własny alkomat może pomóc w jednym: gdy pokazuje cokolwiek powyżej zera, masz mocny sygnał, by nie jechać. Odwrotny wniosek nie działa. Niski albo zerowy wynik nie zdejmuje z Ciebie odpowiedzialności, jeśli w czasie kontroli policyjne urządzenie albo badanie krwi pokażą coś innego.

Najbezpieczniejsza zasada jest więc ta sama co przy wszystkich innych sposobach: jeśli alkohol był niedawno albo było go dużo i masz jakąkolwiek wątpliwość, nie siadasz za kierownicą. O tym, jak długo alkohol zostaje w organizmie, piszemy w tekście o tym, ile trwa trzeźwienie.