Jak alkohol zmienia jazdę i o ile rośnie ryzyko wypadku

Co alkohol robi z kierowcą

Prowadzenie samochodu to ciągła seria małych decyzji: gdzie patrzeć, kiedy zwolnić, czy zdążysz przed pieszym, czy kierowca obok zaraz zmieni pas. Alkohol pogarsza niemal każdy element tej pracy.

Podręcznik o jeździe po alkoholu przygotowany w 2022 roku przez Global Road Safety Partnership i Międzynarodową Federację Czerwonego Krzyża (udostępnia go Światowa Organizacja Zdrowia) wymienia cztery główne skutki, które zwiększają ryzyko wypadku:

• gorszą ocenę sytuacji, czyli błędne decyzje,
• dłuższy czas reakcji, czyli później wciśnięty hamulec i później wykonany skręt,
• niższą czujność, czyli łatwiej przeoczyć to, co dzieje się na drodze,
• słabszą ostrość wzroku.

Ten sam podręcznik przypomina, że alkohol obniża ciśnienie krwi i działa depresyjnie na świadomość i oddychanie. Raport Komisji Europejskiej z 2023 roku dodaje do listy gorsze utrzymywanie toru jazdy i słabszą podzielność uwagi. Za kierownicą potrzebujesz jej cały czas: patrzysz w lusterko, słuchasz nawigacji, obserwujesz skrzyżowanie i jednocześnie trzymasz pas.

Ocena samego siebie zawodzi, gdy umiejętności spadają

Najbardziej zdradliwy skutek alkoholu nie dotyczy rąk ani oczu, tylko oceny samego siebie. Komisja Europejska zwraca uwagę, że po alkoholu słabnie samokontrola, a nawet lekko pijani ludzie częściej uważają, że wciąż są w stanie bezpiecznie prowadzić.

Podręcznik GRSP/IFRC opisuje to od strony zachowań. Alkohol częściowo działa przez zmniejszenie zahamowań, dlatego bywa powiązany z innymi ryzykownymi zachowaniami: jazdą bez zapiętych pasów lub bez kasku i wyborem niebezpiecznej prędkości. Kierowca po alkoholu nie tylko reaguje wolniej, ale też częściej wybiera ryzykowne zachowania.

Dlatego pytanie „czy czuję się na siłach” nie jest dobrym testem. Odpowiada na nie mózg, na który alkohol już działa.

Od jakiego stężenia zaczyna się problem

Na to pytanie nie ma jednej bezpiecznej liczby. Źródła są zgodne co do kierunku:

• Komisja Europejska pisze, że większość umiejętności potrzebnych do prowadzenia, takich jak utrzymywanie toru jazdy, czas reakcji i wykrywanie bodźców wzrokowych, zaczyna się pogarszać przy stężeniu poniżej 0,5 g/l.
• Podręcznik GRSP/IFRC podaje, że względne ryzyko udziału w wypadku zaczyna wyraźnie rosnąć od ok. 0,4 g/l (w oryginale 0,04 g/dl), a powyżej 0,5 g/l rośnie gwałtownie, wykładniczo.
• Autorzy amerykańskiego badania z Long Beach i Fort Lauderdale, które objęło 2871 wypadków i prawie 15 tysięcy kierowców, zaobserwowali wzrost ryzyka przy stężeniach rzędu 0,4-0,5 g/l. Powyżej 1,0 g/l wzrost był już bardzo wyraźny.

Dla ogółu kierowców polskie prawo stawia pierwszą granicę jeszcze niżej, na 0,2 ‰. Od tego poziomu zaczyna się stan po użyciu alkoholu. Kierowcę w nowym okresie próbnym (od 4 września 2026 r.) obejmuje zakaz 0,0 (szczegóły). Co oznaczają oba progi, opisujemy w tekście o progach 0,2 i 0,5 promila.

O ile rośnie ryzyko wypadku

Najczęściej cytowane liczby pochodzą z raportu Komisji Europejskiej z 2023 roku. Komisja opiera je na badaniu Blomberga i współpracowników (raport z 2005 roku, wyniki opublikowane w czasopiśmie naukowym w 2009). Porównuje w nich kierowcę po alkoholu z kierowcą trzeźwym:

Między 0,5 a 1,5 g/l stężenie rośnie trzykrotnie, a ryzyko kilkanaście razy. Tak wygląda zależność wykładnicza. Metaanaliza z 2023 roku, która zebrała 60 badań i 393 oszacowania, opisuje związek między stężeniem alkoholu a skutkami właśnie jako w przybliżeniu wykładniczy.

Na swojej stronie poświęconej alkoholowi Komisja podaje nieco inne wartości: przy 0,8 g/l ryzyko wypadku ok. 2,7 razy wyższe, przy 1,5 g/l ok. 22 razy wyższe. Liczby różnią się w szczegółach, ale obraz jest ten sam: ryzyko rośnie szybciej niż stężenie.

Wypadki śmiertelne

Komisja Europejska podkreśla, że dla wypadków śmiertelnych krzywa ryzyka jest jeszcze bardziej stroma. W raporcie z 2023 roku, na podstawie danych z USA i Wielkiej Brytanii, podaje, że w porównaniu z kierowcą trzeźwym ryzyko udziału w wypadku śmiertelnym jest:

• prawie dwa razy wyższe przy 0,3 g/l,
• 5 razy wyższe przy 0,5 g/l,
• 10 razy wyższe przy 0,8 g/l.

Europejska Rada Bezpieczeństwa Transportu (ETSC) w raporcie z 2022 roku pisze podobnie: kierowcy z 0,1-0,5 g/l mają od jednego do trzech razy większe ryzyko udziału w wypadku śmiertelnym, a z 0,5-0,8 g/l od 5 do 10 razy większe. Według strony Komisji przy 1,5 g/l ryzyko wypadku śmiertelnego jest ok. 200 razy wyższe niż u trzeźwego kierowcy.

To nie jest sprzeczność z tabelą wyżej. Tabela dotyczy wszystkich wypadków, a ta lista tylko tych, w których ktoś zginął. Alkohol zwiększa nie tylko szansę, że do zdarzenia dojdzie, ale też to, jak tragicznie się skończy.

Skąd jednostka g/l i jak się ma do promili

Raporty europejskie podają stężenie w gramach alkoholu na litr krwi (g/l). Badania amerykańskie używają gramów na decylitr, więc ich 0,05 to 0,5 g/l. W Polsce mówimy o promilach. Przepisy nie definiują dokładnie, czy promil oznacza gramy na litr, czy na kilogram krwi, dlatego bezpieczniej powiedzieć, że 0,5 g/l odpowiada mniej więcej 0,5 ‰. Do porównań w tym tekście ta różnica nie ma znaczenia.

Co z tego wynika dla Ciebie

• Nie ma stężenia, które można uznać za całkiem bezpieczne: nawet niewielka ilość alkoholu może pogorszyć prowadzenie. Ryzyko rośnie od niskich wartości, a potem coraz szybciej.
• Własne odczucia są złym miernikiem, bo po alkoholu słabnie samokontrola i łatwiej uznać, że wciąż można bezpiecznie prowadzić.
• Według podręcznika GRSP/IFRC wypadki z udziałem kierowców po alkoholu częściej zdarzają się nocą, czyli wtedy, gdy na drodze i tak jest trudniej.

Jeśli chcesz wiedzieć, jak długo alkohol zostaje w organizmie, przeczytaj tekst o tym, ile trwa trzeźwienie. Ile wypadków z udziałem osób pod wpływem alkoholu notuje polska Policja, pokazujemy w dziale wypadki i zatrzymania.