Alkohol na drogach Unii: 25% czy 14% zgonów? Polska na tle UE

Dwie liczby o tej samej sprawie

Gdy szukasz informacji o alkoholu na europejskich drogach, trafisz najpewniej na jedną z dwóch wartości.

Pierwsza pochodzi z Komisji Europejskiej. Europejskie Obserwatorium Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego pisze w raporcie z 2023 roku, że około 25% wszystkich zgonów na drogach UE wiąże się z alkoholem. To samo stwierdzenie znajdziesz na stronie Komisji poświęconej alkoholowi.

Druga pochodzi z Europejskiej Rady Bezpieczeństwa Transportu (ETSC). W raporcie z grudnia 2022 roku ETSC przypomina szacunek Komisji, a zaraz potem dodaje: według oficjalnych danych przekazywanych przez państwa członkowskie odsetek zgonów związanych z alkoholem wynosi w UE tylko około 14%.

Obie liczby są prawdziwe. Mierzą jednak co innego.

Skąd bierze się różnica

Szacunek kontra suma zgłoszeń. Wartość 25% to szacunek Komisji, czyli ocena, ile zgonów rzeczywiście ma związek z alkoholem. ETSC w przypisie powołuje się przy nim na badanie wykonane dla Komisji w 2014 roku na temat blokad alkoholowych. Wartość 14% to natomiast suma tego, co kraje oficjalnie przypisały alkoholowi w swoich statystykach. Raport ETSC wprost przeciwstawia te dwie wartości: według Komisji rzeczywista liczba zgonów związanych z alkoholem sięga 25% wszystkich zgonów, a w oficjalnych danych jest to tylko około 14%.

Różne definicje w różnych krajach. ETSC zwraca uwagę, że państwa nie liczą zgonów „alkoholowych” w ten sam sposób. Część krajów, w tym Polska, stosuje definicję z europejskiego projektu SafetyNet: zdarzenie jest związane z alkoholem, jeśli którykolwiek aktywny uczestnik miał stężenie alkoholu powyżej dopuszczalnego limitu. A limity też są różne. W Polsce, według ETSC, granica wynosi 0,2 g/l, we Francji 0,5 g/l. Przy niższym limicie do statystyki trafia więcej zdarzeń. Polskie progi opisujemy w tekście o stanie po użyciu i stanie nietrzeźwości.

Wniosek: 14% to to, co kraje zapisały w swoich statystykach, a 25% to ocena Komisji, że rzeczywista skala jest większa, niż pokazują oficjalne dane.

Częsty błąd: „25% wypadków”

W tekstach w internecie, a czasem nawet w komunikatach instytucji, pojawia się zdanie, że alkohol odpowiada za jedną czwartą wypadków w UE. To przeinaczenie. Komisja Europejska mówi o około 25% zgonów (ang. road deaths), nie wypadków. Jedno zdanie na stronie KE mówi o „wypadkach śmiertelnych” (fatal crashes), nie o wszystkich wypadkach. Udział alkoholu wśród zgonów i wśród wszystkich wypadków to różne wartości. W Polsce w 2025 roku wypadki z udziałem osób pod działaniem alkoholu stanowiły 8,8% wszystkich wypadków, ale zginęło w nich 12,8% wszystkich zabitych (Policja). Jeśli cytujesz tę liczbę, pisz o zgonach.

Ile jazdy odbywa się po alkoholu

Komisja zestawia udział zgonów z udziałem przejechanych kilometrów. Na jej stronie czytamy, że około 25% ofiar śmiertelnych na drogach Europy ma związek z alkoholem, podczas gdy tylko około 1% wszystkich kilometrów przejeżdżają kierowcy z co najmniej 0,5 g/l alkoholu we krwi. Według szacunków przytaczanych przez ETSC i KE 1,5-2% kilometrów w UE przejeżdża się z niedozwolonym stężeniem alkoholu (to inna granica niż 0,5 g/l, bo limity w krajach się różnią).

Mały odsetek jazdy i duży odsetek zgonów sugerują, że kierowca po alkoholu stanowi zagrożenie nieproporcjonalnie duże do tego, jak często się zdarza. Dlaczego tak jest, wyjaśniamy w tekście o tym, jak alkohol zmienia jazdę.

Raport Komisji z 2023 roku podaje też, że w latach 2011-2021 w grupie 23 krajów UE liczba zgonów związanych z alkoholem spadła o 37%, a pozostałych zgonów na drogach o 30%.

Co wiadomo o Polsce

O Polsce mamy dane z dwóch źródeł. Przedstawiamy je osobno, bo pochodzą z różnych zestawień i lat.

Dane Policji za 2025 rok

Według raportu Komendy Głównej Policji w 2025 roku w wypadkach z udziałem osób pod działaniem alkoholu (kierujących, pieszych i pasażerów; raport obejmuje stan po użyciu alkoholu i stan nietrzeźwości) zginęło 212 osób. To 12,8% wszystkich zabitych na polskich drogach. Szczegółowe tabele z porównaniem do lat 2023 i 2024 znajdziesz w tekście wypadki i zatrzymania po alkoholu.

Dane ETSC za lata 2011-2021

W aneksie raportu z 2022 roku ETSC podaje, ile zgonów każdy kraj oficjalnie przypisał alkoholowi.

ETSC zauważył też, że w 2021 roku Polska przeprowadziła 219 kontroli alkoholowych na 1000 mieszkańców. To drugie miejsce w zestawieniu, po Estonii (576). Nieco ponad 1% zbadanych w Polsce miało stężenie powyżej limitu. To inne zestawienie i inny rok niż ok. 0,5% zbadanych w danych Policji za 2025 rok, więc tych dwóch wartości nie porównujemy.

Dlaczego tych serii nie łączymy

Kusi, żeby dopisać do tabeli ETSC liczbę 212 z 2025 roku i ogłosić dalszy spadek. Nie robimy tego. Seria ETSC to zgony „oficjalnie przypisane alkoholowi” według definicji SafetyNet, zebrane przez ETSC od krajów. Liczba Policji to zabici w wypadkach z udziałem osób pod działaniem alkoholu w osobnym raporcie krajowym. Te zestawienia powstają według innych reguł, więc połączone dałyby wykres, który wygląda wiarygodnie, a niczego nie dowodzi.

Z tego samego powodu nie porównujemy wprost polskich 12,8% z unijnymi 14%. Pierwsza wartość dotyczy jednego kraju i 2025 roku, druga średniej oficjalnych danych krajów UE z wcześniejszych lat. Można powiedzieć tyle: w Polsce alkohol ma większy udział wśród zabitych niż wśród wszystkich wypadków, a w całej Unii według Komisji większy wśród zgonów niż wśród przejechanych kilometrów. Oba źródła prowadzą do tego samego wniosku: jazda po alkoholu częściej kończy się czyjąś śmiercią.