Kierowca zawodowy i alkohol: kontrola trzeźwości w pracy

Zawodowy kierowca odpowiada jak każdy kierowca

Polskie przepisy o jeździe po alkoholu nie mają osobnej, łagodniejszej ani surowszej wersji dla kierowców zawodowych. Granice są te same: od 0,2 ‰ we krwi (0,1 mg/dm³ w wydechu) zaczyna się stan po użyciu alkoholu, powyżej 0,5 ‰ (0,25 mg/dm³) stan nietrzeźwości (art. 46 ustawy o wychowaniu w trzeźwości).

Jazda w stanie po użyciu alkoholu to wykroczenie z art. 87 § 1 kodeksu wykroczeń: areszt albo grzywna od 2500 zł i obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów. Jazda w stanie nietrzeźwości to przestępstwo z art. 178a § 1 kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3, z zakazem prowadzenia na co najmniej 3 lata. Oba przypadki to 15 punktów karnych (kody A 03 i A 05 w rozporządzeniu o ewidencji kierujących). Szczegóły opisujemy w tekście o jeździe w stanie nietrzeźwości.

Różnica dotyczy skutków. Dla osoby, która zarabia, prowadząc autobus, ciężarówkę czy taksówkę, zakaz prowadzenia pojazdów uniemożliwia wykonywanie zawodu na czas jego trwania. Za granicą limity dla zawodowych kierowców bywają niższe niż dla pozostałych, często 0,2 g/l, 0,1 g/l albo zero. Zestawienie znajdziesz w tekście o limitach alkoholu w Europie.

Kontrola trzeźwości przez pracodawcę

Od 21 lutego 2023 r. obowiązują przepisy Kodeksu pracy o kontroli trzeźwości (art. 22¹c-22¹h). Dodała je nowelizacja z 1 grudnia 2022 r. (Dz.U. 2023 poz. 240).

Art. 22¹c § 1 brzmi: „Jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób lub ochrony mienia, pracodawca może wprowadzić kontrolę trzeźwości pracowników.” Praca kierowcy, od którego zależy bezpieczeństwo pasażerów i innych uczestników ruchu, dobrze ilustruje taki przypadek, ale przepis nie wymienia zawodów. Decyzję podejmuje pracodawca.

Najważniejsze zasady:

• Najpierw zasady na piśmie. Wprowadzenie kontroli, grupy pracowników, sposób badania, rodzaj urządzenia, czas i częstotliwość ustala się w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy albo obwieszczeniu (§ 10; obwieszczenie tylko wtedy, gdy pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym ani nie musi mieć regulaminu pracy).
• Uprzedzenie. Pracodawca informuje pracowników co najmniej 2 tygodnie przed rozpoczęciem kontroli (§ 11). Nowa osoba dostaje te informacje przed dopuszczeniem do pracy (§ 12).
• Sprawne urządzenie. Badanie przeprowadza się bez laboratorium, urządzeniem z ważnym dokumentem potwierdzającym kalibrację lub wzorcowanie (§ 4).
• Godność. Kontrola nie może naruszać godności ani innych dóbr osobistych pracownika (§ 2).
• Krótkie przechowywanie danych. Wynik wskazujący na alkohol pracodawca przechowuje w aktach osobowych najwyżej rok, chyba że posłużył do kary porządkowej albo jest dowodem w postępowaniu (§ 6-8).

Wynik poniżej progu stanu po użyciu alkoholu przepis traktuje jak brak alkoholu (§ 5). Te same zasady stosuje się odpowiednio do osób pracujących na innej podstawie niż umowa o pracę i do samozatrudnionych, których pracę organizuje pracodawca (art. 22¹h). Przedsiębiorca, który nie jest pracodawcą, a organizuje pracę takich osób, może je kontrolować na podstawie art. 17 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, który odsyła do tych samych przepisów Kodeksu pracy.

Niedopuszczenie do pracy

Art. 22¹d § 1 Kodeksu pracy mówi: pracodawca nie dopuszcza pracownika do pracy, jeżeli kontrola trzeźwości wykaże stan po użyciu alkoholu albo stan nietrzeźwości „albo zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pracownik stawił się do pracy w stanie po użyciu alkoholu albo w stanie nietrzeźwości lub spożywał alkohol w czasie pracy.” To obowiązek, a nie wybór pracodawcy. Działa także przy samym uzasadnionym podejrzeniu, bez alkomatu.

Pracownik może się bronić. Na żądanie pracodawcy albo pracownika badanie przeprowadza uprawniony organ powołany do ochrony porządku publicznego (§ 3). Badanie krwi zleca ten organ m.in. wtedy, gdy pracownik odmawia badania wydychanego powietrza albo żąda badania krwi mimo przeprowadzonego badania wydechu (§ 5). Jeśli wynik nie wskaże stanu po użyciu alkoholu ani nietrzeźwości, czas niedopuszczenia jest usprawiedliwioną nieobecnością i pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia (§ 8).

Skutki w pracy: kara, zwolnienie

Kodeks pracy wymienia alkohol wprost w przepisie o karach porządkowych. Za stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości albo po użyciu alkoholu lub picie alkoholu w czasie pracy pracodawca może zastosować karę pieniężną (art. 108 § 2). Za jedno przekroczenie nie może być wyższa od jednodniowego wynagrodzenia (§ 3).

Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 § 1) jest możliwe m.in. przy ciężkim naruszeniu podstawowych obowiązków pracowniczych (pkt 1), przy popełnieniu przez pracownika w czasie trwania umowy przestępstwa, „które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem” (pkt 2), oraz przy zawinionej utracie uprawnień koniecznych do pracy na danym stanowisku (pkt 3). Jazda w stanie nietrzeźwości jest przestępstwem, więc w grę może wchodzić także pkt 2. Przepis nie mówi o alkoholu wprost. Czy konkretna sytuacja spełnia te warunki, w razie sporu ocenia sąd pracy. Pracodawca ma na takie rozwiązanie umowy miesiąc od dowiedzenia się o przyczynie (§ 2).

Kto wypuszcza nietrzeźwego kierowcę w trasę

Odpowiadać może nie tylko kierowca. Art. 179 kodeksu karnego brzmi: „Kto wbrew szczególnemu obowiązkowi dopuszcza do ruchu pojazd mechaniczny albo inny pojazd w stanie bezpośrednio zagrażającym bezpieczeństwu w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym lub dopuszcza do prowadzenia pojazdu mechanicznego albo innego pojazdu na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu przez osobę znajdującą się w stanie nietrzeźwości, będącą pod wpływem środka odurzającego lub osobę nieposiadającą wymaganych uprawnień, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.”

Przepis obejmuje więc dopuszczenie nietrzeźwego kierowcy do prowadzenia, ale dotyczy tylko osoby, na której ciąży „szczególny obowiązek”. Kto go ma w danej firmie, zależy od okoliczności i ocenia to sąd. Art. 179 mówi o stanie nietrzeźwości, a nie o stanie po użyciu alkoholu. Gdy właściciel, posiadacz, użytkownik lub prowadzący pojazd dopuszcza do prowadzenia osobę w stanie po użyciu alkoholu (0,2-0,5 ‰), popełnia osobne wykroczenie z art. 96 § 1 pkt 3 kodeksu wykroczeń. Opisujemy je w tekście o pasażerze pijanego kierowcy. Przy skazaniu za art. 179 sąd orzeka obowiązkowe świadczenie na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, co najmniej 5000 zł (art. 43a § 2).

Autobus z dziećmi: kontrole przed wyjazdem

Trzeźwość kierowcy autobusu może sprawdzić Policja, a także Inspekcja Transportu Drogowego, która według art. 129a ust. 1 Prawa o ruchu drogowym kontroluje m.in. kierowców wykonujących przewóz drogowy i może badać zawartość alkoholu w organizmie.

Według komunikatu Biura Ruchu Drogowego KGP z 17 czerwca 2025 r. policjanci ruchu drogowego mieli w okresie wakacji prowadzić wzmożone kontrole autobusów przewożących dzieci i młodzież na wypoczynek. Zapowiedziano sprawdzanie m.in. stanu technicznego pojazdu, obowiązkowego wyposażenia, uprawnień kierowcy, jego stanu trzeźwości i ogólnej kondycji psychofizycznej. Komenda rekomendowała zgłoszenie wyjazdu do punktu kontroli z wykazu, najlepiej z kilkudniowym wyprzedzeniem. Przed własnym wyjazdem sprawdź, czy Policja opublikowała aktualny wykaz punktów. Dane o badaniu technicznym i polisie OC autobusu można sprawdzić w rządowym serwisie bezpiecznyautobus.gov.pl.

Jeśli w dniu wyjazdu kierowca zachowuje się tak, jakby pił, nie pozwól, by grupa ruszyła, i dzwoń pod 112. Jak opisać sytuację dyspozytorowi, wyjaśniamy w tekście o tym, co zrobić, gdy widzisz pijanego kierowcę.

Ten tekst wyjaśnia zasady ogólne. W sprawie o jazdę po alkoholu, zwolnienie z pracy albo odpowiedzialność za dopuszczenie kierowcy do jazdy skontaktuj się z adwokatem lub radcą prawnym.