Stan po użyciu alkoholu a nietrzeźwość: progi 0,2 i 0,5 ‰

Skąd się biorą progi 0,2 i 0,5 promila

Obie granice zapisano w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Art. 46 ust. 2 mówi, że stan po użyciu alkoholu zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do:

• stężenia we krwi od 0,2 ‰ do 0,5 ‰ alkoholu albo
• obecności w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³.

Art. 46 ust. 3 określa stan nietrzeźwości. Zachodzi on, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi powyżej 0,5 ‰ albo do obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm³.

Kodeks karny ma własną definicję nietrzeźwości w art. 115 § 16. Stan nietrzeźwości w rozumieniu kodeksu zachodzi, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość, lub gdy zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. Obie ustawy wyznaczają więc tę samą granicę.

Kodeks karny nie definiuje stanu po użyciu alkoholu. To pojęcie z ustawy o wychowaniu w trzeźwości, z którego korzysta kodeks wykroczeń w art. 87.

Krew i wydychane powietrze: dwie skale, te same progi

Promile opisują stężenie alkoholu we krwi. Policyjny alkomat mierzy coś innego: ile miligramów alkoholu jest w 1 dm³ wydychanego powietrza. Dlatego ustawa podaje każdy próg w dwóch jednostkach:

Każda z tych skal ma w przepisie własny próg, połączony słowem „albo”. Wynik badania wydechu odnosi się więc wprost do progów w mg/dm³, bez przeliczania go na promile. Przykład: 0,3 mg/dm³ w wydychanym powietrzu przekracza próg 0,25 mg/dm³, czyli mieści się w definicji stanu nietrzeźwości.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie badań na zawartość alkoholu najpierw bada się wydychane powietrze, jeśli stan osoby na to pozwala (§ 2 ust. 2). Badanie krwi przeprowadza się między innymi wtedy, gdy osoba odmawia dmuchania, gdy mimo badania wydechu żąda badania krwi albo gdy jej stan uniemożliwia badanie wydechu (§ 8 ust. 1). Przebieg kontroli opisujemy w tekście o zatrzymaniu i badaniu trzeźwości.

Co znaczy „albo prowadzi do”

Obie ustawy mówią nie tylko o stężeniu, które alkohol „wynosi”, ale też o takim, do którego „prowadzi”. Ta formuła obejmuje alkohol, który w chwili badania jest jeszcze wchłaniany. Po wypiciu stężenie we krwi przez pewien czas rośnie. Wynik może więc w chwili jazdy być niższy niż godzinę później, a przepis bierze pod uwagę także stężenie, do którego wypity alkohol prowadzi.

Dla kierowcy wniosek jest prosty: to, że „przed chwilą” wypita porcja jeszcze nie zadziałała, nie chroni przed odpowiedzialnością. Dlaczego trzeźwienie trwa dłużej, niż się wydaje, wyjaśniamy w dziale alkohol a jazda.

Wynik równo 0,5 promila

Ten przypadek budzi najwięcej pytań, a odpowiedź wynika wprost z brzmienia przepisów. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości opisuje stan po użyciu jako stężenie „od 0,2‰ do 0,5‰”, czyli razem z wartością 0,5. Stan nietrzeźwości zaczyna się dopiero „powyżej 0,5‰”, a kodeks karny mówi o stężeniu, które „przekracza 0,5 promila”.

Wynik równo 0,5 ‰ we krwi albo równo 0,25 mg/dm³ w wydechu to więc stan po użyciu alkoholu. Jazda samochodem z takim wynikiem jest wykroczeniem z art. 87 § 1 kodeksu wykroczeń, a nie przestępstwem. Każdy wynik wyższy, nawet o setną część, to już stan nietrzeźwości.

Nie traktuj tej granicy jako bufora. Wynik zależy od chwili badania i od tego, czy alkohol jest jeszcze wchłaniany, a różnica między wykroczeniem a przestępstwem to różnica między sprawą w sądzie wykroczeniowym a wyrokiem karnym.

Co grozi po przekroczeniu każdego progu

Poniższa tabela dotyczy kierowania pojazdem mechanicznym, czyli na przykład samochodem albo motocyklem. Rower ma osobne zasady, a kwalifikacja hulajnogi elektrycznej nie jest w przepisach przesądzona. Oba tematy opisujemy w tekście o rowerze i hulajnodze po alkoholu.

Szczegóły każdego wiersza znajdziesz w osobnych tekstach: o jeździe po użyciu alkoholu, o jeździe w stanie nietrzeźwości i o przepadku samochodu. Przy przestępstwie dochodzi jeszcze obowiązkowe świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, a przy recydywie kary są wyższe.

Wynik poniżej 0,2 promila

Poniżej 0,2 ‰ we krwi i 0,1 mg/dm³ w wydechu przepisy nie mówią ani o stanie po użyciu, ani o nietrzeźwości. Art. 87 kodeksu wykroczeń i art. 178a kodeksu karnego nie mają wtedy zastosowania. Wyjątkiem jest kierowca w nowym okresie próbnym, czyli osoba, która prawo jazdy kategorii B uzyskała od 4 września 2026 r.: art. 91 ust. 4 ustawy o kierujących zakazuje jej jazdy samochodem po jakiejkolwiek ilości alkoholu, a naruszenie grozi cofnięciem uprawnień (szczegóły).

Nie oznacza to, że alkohol przestaje działać. Dla ogółu kierowców prawny próg jest granicą odpowiedzialności, a nie granicą bezpieczeństwa. Organizm nie zna progu 0,2 ‰, a to, jak alkohol zmienia reakcję i ocenę sytuacji, opisujemy w dziale alkohol a jazda. Najprostsza zasada pozostaje ta sama: jeśli pijesz, nie prowadzisz.

Podstawa badania

Art. 47 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości pozwala zbadać osobę, gdy zachodzi podejrzenie, że przestępstwo lub wykroczenie zostało popełnione po spożyciu alkoholu. Badanie może polegać w szczególności na pobraniu krwi, a pobiera ją osoba z odpowiednimi kwalifikacjami zawodowymi. Przepis obejmuje więc zarówno sytuacje, w których wynik wskazuje na stan po użyciu, jak i te, w których chodzi o nietrzeźwość.

Ten tekst wyjaśnia zasady, ale nie zastąpi porady adwokata lub radcy prawnego w konkretnej sprawie.